Στα προηγούμενα άρθρα δώσαμε τον ορισμό του σχολικού εκφοβισμού και εξετάσαμε τις διάφορες μορφές του. Στο παρόν κείμενο, θα εστιάσουμε στους ρόλους που παίρνουν τα παιδιά σε ένα επεισόδιο εκφοβισμού.

 

Ρόλοι στον εκφοβισμό

 Στη διαδικασία του εκφοβισμού έχει διαπιστωθεί πως τόσο οι συμμετέχοντες όσο και οι παρατηρητές έχουν συγκεκριμένους ρόλους (το φαινόμενο, εξάλλου, στην "ώριμη" - ας πούμε - μορφή του, είναι κατεξοχήν κοινωνικό και εμπλέκει την ομάδα). Οι ρόλοι που έχουν αναγνωριστεί είναι οι εξής:

  • «Δράστης» (ή "θύτης", ή "νταής"): Ξεκινά τον εκφοβισμό και αναγκάζει κι άλλους να τον ακολουθήσουν, είναι ο αρχηγός της επίθεσης.
  • Οπαδός ή Πρωτοπαλίκαρο: Δεν ξεκινά τον εκφοβισμό, μεν, παίζει, ωστόσο, ενεργό ρόλο σε αυτόν. Είναι το εκτελεστικό όργανο του αρχηγού.
  • Υποστηρικτής: Υποστηρίζει φανερά και ενεργητικά τον εκφοβισμό (με χειροκροτήματα, γέλια, επευφημίες κ.λπ.).
  • Παθητικός υποστηρικτής: Διατηρεί τις αποστάσεις του και δε συμμετέχει ενεργά στα όσα διαδραματίζονται - συμφωνεί, όμως, με τη χρήση των συγκεκριμένων, βίαιων, μεθόδων και ουσιαστικά υποστηρίζει τον εκφοβισμό.
  • Αμέτοχος θεατής: Παρακολουθεί το περιστατικό χωρίς να παίρνει θέση, θεωρώντας πως ό,τι συμβαίνει δεν τον αφορά, δεν είναι "δική του δουλειά" και δεν έχει δικαίωμα ή ευθύνη να εμπλακεί.
  • Παθητικός υπερασπιστής: Δεν υποστηρίζει τη χρήση βίαιων μεθόδων και πιστεύει ότι πρέπει να βοηθήσει τον στόχο της επίθεσης - παρόλα αυτά, δεν κάνει τίποτα (ίσως επειδή δεν ξέρει ποιός είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος δράσης, ή επειδή φοβάται μήπως υποστεί αντίποινα από τον δράστη, ή και για τους δύο αυτούς λόγους).
  • Υπερασπιστής: Προσπαθεί ενεργητικά να βοηθήσει, ή πράγματι βοηθά (αποτελεσματικά, δηλαδή), το "θύμα" (απωθώντας τον δράστη, ή ενημερώνοντας κάποιον εκπαιδευτικό, κ.λπ.)
  • Στόχος ή "θύμα": Το άτομο που υφίσταται τον εκφοβισμό.

Η συμπεριφορά των παρατηρητών έχει μεγάλη σημασία στην εξέλιξη των περιστατικών εκφοβισμού, καθώς μπορεί είτε να ενισχύσει τον δράστη/νταή να συνεχίσει, είτε να τον αποθαρρύνει και να σταματήσει.

 

(Σε σχέση με τη χρήση των όρων "θύτης" και "θύμα", μια παρατήρηση είναι σημαντική: επειδή οι "ετικέτες"/"ταμπέλες" μπορούν να προκαλέσουν και οι ίδιες θυματοποίηση - στιγματίζοντας τα άτομα στα οποία αναφέρονται -, είναι σκόπιμο οι παραπάνω όροι να χρησιμοποιούνται με προσοχή. Για παράδειγμα, σαφώς να μη χρησιμοποιούνται μπροστά στα παιδιά και να μη χρησιμοποιούνται ως ο μόνος ή κύριος τρόπος αναφοράς σε συμμετέχοντες περιστατικών εκφοβισμού.)

 

Σημείωση: Αναφορικά με τη λέξη «νταής» (bully), ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέλιξη της σημασίας της. Αρχικά, το 16ο αιώνα, οπότε και εμφανίστηκε η λέξη, σήμαινε τον "ωραίο τύπο", το είδος που οι άνθρωποι της Ελισαβετιανής εποχής θαύμαζαν πολύ. Από τον επόμενο αιώνα η σημασία της λέξης αλλάζει, ο "νταής" γίνεται ο τύπος του "ψευτο-νταή", του καυχησιάρη τύπου που κάποτε θεωρείται ακόμη και δειλός. Στον "Όλιβερ Τουίστ", τον 19ο αιώνα πια, ο Ντίκενς έγραφε: "Ο κ. Μπαμπλ ανενδοίαστε έρρεπε προς τον εκφοβισμό... και κατά συνέπεια ήταν (περιττό να λεχθεί) ένας δειλός".

Ενώ στο ξεκίνημα, λοιπόν, η λέξη "νταής" παρέπεμπε σε έναν αξιοθαύμαστο, δυναμικό άνθρωπο, κατάντησε να αναφέρεται στο ακριβώς αντίθετο. Εντούτοις, το αρχικό συναίσθημα του θαυμασμού ίσως ακόμη να συνοδεύει τους διάφορους «εκφοβιστές», εν μέρει επειδή οι ανδρικές ταυτότητες φύλου που κατασκευάζει η κοινωνία συγχέουν το νταηλίκι με την αρρενωπότητα.