Ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα θέμα το οποίο πολλές φορές έχει έρθει στην επικαιρότητα τα τελευταία χρόνια - δυστυχώς, όμως, αποκλειστικά έπειτα από την ανάδειξη συγκεκριμένων σχετικών περιστατικών (όπως η τραγική περίπτωση Γιακουμάκη). Έτσι, όμως, η δημόσια συζήτηση που ακολουθεί γίνεται αποσπασματικά και κατά τρόπο όχι νηφάλιο. Το παρόν άρθρο και εκείνα που θα ακολουθήσουν στο αφιέρωμα αυτό, σκοπό έχουν να καλύψουν εμπεριστατωμένα και με σοβαρότητα το κενό ενημέρωσης που εξακολουθεί να υφίσταται για το ευρύ κοινό στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Εκφοβισμός ονομάζεται μια μορφή βίας που περιλαμβάνει τα εξής χαρακτηριστικά:

  • την επιθυμία κυριαρχίας ,
  • την ασυμμετρία δύναμης των εμπλεκομένων,
  • την επανάληψη (συνήθως),
  • την άδικη χρήση της δύναμης (δηλαδή, οι επιθέσεις δεν αποτελούν απάντηση σε μια πρόκληση που έχει προηγηθεί) και
  • την προφανή ευχαρίστηση του επιτιθέμενου και την αίσθηση καταπίεσης από την πλευρά του θύματος.

Ως προς την επιθυμία κυριαρχίας: Είναι σύνηθες να αναφέρεται πως ο στόχος του εκφοβισμού είναι να πληγωθεί το θύμα. Ο δράστης, όμως, έχει σε τόσο λίγη εκτίμηση το θύμα και ενδιαφέρεται τόσο λίγο για αυτό, ώστε το να θεωρείται ότι κύριος σκοπός του εκφοβισμού είναι η ψυχική δυσφορία του θύματος, είναι παρατραβηγμένο. Στην πραγματικότητα, αυτό που επιδιώκει ο δράστης (ή οι δράστες) είναι να κερδίσουν κύρος, να εκβιάσουν την αναγνώριση της υπεροχής, να δουν το θαυμασμό και την αποδοχή στα μάτια του άλλου και των θεατών (τα επεισόδια εκφοβισμού, στη συντριπτική τους πλειονότητα, συμβαίνουν ενώπιον κοινού – έρευνα, μάλιστα, έχει δείξει ότι, όσο περισσότερο το πλήθος που μαζεύεται, τόσο μεγαλύτερη η διάρκεια του επεισοδίου.)

Ως προς την ασυμμετρία δύναμης των εμπλεκομένων: Όταν αναφερόμαστε σε ασυμμετρία δύναμης (σωματικής ή κοινωνικής ή άλλου είδους), δεν εννοούμε απαραίτητα πως ο επιτιθέμενος είναι πολύ δυνατός. Κάλλιστα μπορεί να ισχύει και το ότι ο αδύναμος είναι τόσο αδύναμος, ώστε η παρενόχλησή του από τον δράστη να γίνεται εκ του ασφαλούς (επειδή ο τελευταίος αυτός είναι σίγουρος ότι δε θα αντιμετωπίσει από την πλευρά του θύματος αντίδραση και αντίποινα).

Ως προς την επαναληπτικότητα: Είναι κύριο χαρακτηριστικό του εκφοβισμού. Υπάρχει, ωστόσο, και αυτό που μπορεί να ονομαστεί "εκφοβισμός της μίας φοράς": υποστηρίζεται πως και ένα μεμονωμένο τρομακτικό γεγονός μπορεί να προκαλέσει ψυχικό τραυματισμό με εκδηλώσεις που θα επιμείνουν για καιρό. Από την άποψη των συνεπειών, λοιπόν, έχει τον ίδιο αντίκτυπο με επαναλαμβανόμενα επεισόδια. Ή μπορεί να δημιουργηθούν, από τη μία εκείνη φορά, οι συνθήκες της περαιτέρω θυματοποίησης του ατόμου, για παράδειγμα με την έναρξη διάδοσης σχολίων για το αρχικό περιστατικό, που δε θα το αφήνουν να ξεχάσει και θα το τραυματίζουν για καιρό μετά.

Σημείωση: Εξίσου έγκυρος με τον αρχικό ορισμό του εκφοβισμού, είναι εκείνος που τον θεωρεί μία συστηματική κατάχρηση εξουσίας. Ως συστηματική κατάχρηση εξουσίας, ο εκφοβισμός παρατηρείται σε πολλά διαφορετικά πλαίσια: στο σπίτι, στο χώρο εργασίας, στις φυλακές, στον στρατό, στην πολιτική, κ.α.. Το αφιέρωμα αυτό εστιάζει στον σχολικό εκφοβισμό μεταξύ μαθητών (αν και εκφοβισμός, στο σχολικό πλαίσιο, μπορεί να παρατηρηθεί και μεταξύ εκπαιδευτικών, μεταξύ μαθητών και εκπαιδευτικών, μεταξύ γονέων και εκπαιδευτικών, μεταξύ εκπαιδευτικών και διεύθυνσης του σχολείου).

 

Συνεχίζεται.

Αγγελοπούλου Διονυσία, ψυχολόγος

πως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πατρίς την 8η Δεκεμβρίου 2019).